Natuurlijk hoort SAS in de klas, Kinderen leren mediteren

Artikel van één van onze studenten:

Kinderen leven in een snelle wereld met een overvloed aan prikkels en lijken haast niet meer om te kunnen gaan met stilte. En juist stilte en het komen tot deze stilte is wat de kinderen nodig hebben om te ontdekken hoe ze kunnen omgaan met een samenleving waarin ontwikkelingen zich in een razend tempo opvolgen.

Het is daarom ook niet meer dan logisch om kinderen te leren mediteren. Gedragsspecialist en (kinder)yogadocent Diana Gjaltema vertelt hierover en gaat hierbij in op de yogafilosofie die haar heeft geïnspireerd om te komen tot het ontwikkelen van ‘SAS in de klas’: een methode waarin leerkrachten handvatten krijgen aangereikt om rustmomenten te creëren in de klas.

Kinderen leren mediteren, een logische zaak

Kinderen krijgen in hun opvoeding normen en waarden mee en leren vaardigheden die hen helpen om zich tot sociale en zelfstandige volwassenen te ontwikkelen.

Op school begeleiden leerkrachten de kinderen in het proces van keuzes maken en het ordenen van de wereld om hen heen. Om keuzes te maken, relaties aan te gaan en grenzen te verkennen, moeten kinderen kunnen samenwerken, reflecteren, zich kunnen concentreren en creatief kunnen denken.

Leren wie je bent is daar onlosmakelijk mee verbonden. Dit leren is niet alleen een kwestie van kennis opdoen, maar vooral van ervaren. Voelen wie je bent. En meditatie in de klas is hiervoor een uitstekend middel.

Mediteren is een manier om naar die stille plek in jezelf te gaan. Het helpt je met aandacht in het hier en nu te zijn en te blijven. En hierbij te accepteren wat er is, vanuit een vriendelijke houding naar jezelf.

Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en onderzoekend van geest. Ze willen weten. Ze staan gemakkelijk in contact met dit moment. Ze zijn goed in aandachtig zijn. Echter door de vele prikkels om hen heen worden kinderen hiervan afgeleid.

Door in de klas te oefenen in aandacht en bewust aanwezig zijn leren kinderen om even te stoppen, op adem te komen en te voelen wat ze op dit moment nodig hebben. Zo komen ze uit de automatische piloot. Ze laten impulsen meer voor wat ze zijn en ze leren ook accepteren dat er dingen in het leven zijn die helemaal niet fijn of cool zijn. Ze leren er aandacht aan te geven. Heel vriendelijke aandacht. Ze leren om niets weg te hoeven stoppen. Hierdoor ontstaat begrip voor hun eigen binnenwereld en ook voor die van anderen.

 Mediteren met kinderen

Meditatie is één van de stappen uit het achtvoudig pad van Patanjali dat de basis vormt van de yogafilosofie. Dit achtvoudige pad bestaat uit acht onderdelen die samen het geheel van yoga vormen:

  1. De Yama’s – 5 onthoudingen. Deze gaan over het omgaan met de omgeving: Geweldloosheid, Waarheid, Niet Stelen, Zelfbeheersing en Hebzuchtloosheid.
  2. De Niyama’s – 5 disciplines. Deze gaan over het omgaan met jezelf: Zuiverheid, Tevredenheid, Zelfdiscipline, Zelfstudie en Overgave.
  3. De Asana’s – Lichaamshoudingen. De houdingen zijn bedoeld om de aandacht op jezelf en deze naar binnen te richten. Dat je er tevens fitter, krachtiger en soepeler van wordt is eigenlijk maar een zijeffect. Wanneer je een asana langere tijd kunt vasthouden en je je er prettig bij voelt, dan vormt je lichaam geen obstakel meer op je pad naar spirituele ontwikkeling.
  4. Pranayama – Ademoefeningen. Prana is de levensenergie, de energie waardoor je kunt bestaan op deze wereld. En de prana wordt gedragen door de ademhaling. Met Pranayama ben je bezig met energiebeheersing voor het verkrijgen van meer vitaliteit.
  5. Pratyahara – Het terugtrekken van de zintuigen. De zintuigen gebruik je om de buitenwereld waar te nemen. Met Pratyahara maak je je zintuigen sterker en leer je om niet in te gaan op de vele prikkels die zich constant om ons heen bevinden.
  6. Dharana – Concentratie. Met Dharana fixeer je je aandacht op een object om de afdwalende gedachten te kalmeren.
  7. Dhyana – Meditatie. Dit is het punt waarop je je voor een langere tijd kunt focussen, je gedachten niet meer afdwalen en je volledig in het hier en nu bent.
  8. Samadhi – Vrede en verbondenheid. Dit is iets wat voort komt uit het oefenen van yoga. Het is als het ware een samensmelting van alle andere stappen van het achtvoudige pad. Je lichaam, zintuigen en de geest zijn één. Je ervaart het hier en nu en voelt je verbonden met alles om je heen.

 

Meditatie is het punt waarop je je voor een langere tijd kunt focussen, je gedachten niet meer afdwalen en je volledig in het hier en nu bent. Met meditatie zeg je niet “concentreer je” of “heb zelfvertrouwen”, maar je leert kinderen dit te doen.

Kinderen leer je mediteren door hen spelenderwijs lichaamshoudingen en ademoefeningen aan te bieden, door te spelen met de zintuigen en door concentratiespelletjes te doen (stappen 3 t/m 6 van het achtvoudig pad). Wanneer kinderen zich meer bewust zijn van hun eigen lichaam worden ze rustig. Bewustwording van ademhaling, eventueel in combinatie met rustige muziek, zorgt voor verstilling bij de kinderen.

SAS in de klas

SAS staat voor Stilte- en AandachtSpelletjes. ‘SAS in de klas’ gaat over een kleine yogi, die kinderen meeneemt op avontuur. Een avontuur waarin kinderen bewegen, ontspannen, ontdekken, leren en vooral plezier hebben. ‘SAS in de klas’ biedt leerkrachten handvatten om kinderen te leren indrukken te filteren, zich minder af te laten leiden door prikkels en op een meer aandachtige manier met spanningen en probleemsituaties om te gaan. Hierdoor raken kinderen ondanks de hectiek van deze maatschappij weer meer vertrouwd met stilte-momenten en de weldadige werking ervan. De kinderen (her)ontdekken hoe zij op speelse en positieve wijze bij hun kern kunnen blijven.

Natuurlijk hoort SAS in de klas

‘SAS in de klas’ helpt kinderen om uit hun oppervlakkig gedrag te komen, om te kalmeren en om zich te focussen. De meditatieve momenten zijn ook geschikt voor kinderen om een dieper inzicht in hun eigen gevoelswereld te krijgen en om de vaardigheid van het waarnemen te bevorderen, zodat ze van daaruit hun eigen keuzes kunnen maken. En als het lukt om de gevoeligheid in de omgang met zichzelf en anderen te verbeteren, dan kan in de klas een klimaat ontstaan waarin kinderen zich meer ontspannen en gelukkiger voelen en waarin de lessen veel meer rendement opleveren.

Door kinderen te leren mediteren geef je hen ankers voor het leven.

Literatuur:

Femmy Brug (2016), Mindfulness en yoga in de klas, Katwijk aan Zee: Panta Rhei.

Paula van Cuilenburg (2010), ‘De stille plek in jezelf’, Haarlem: uitgeverij De Toorts.

Simone de Groot en Merel Fokkema (2017): Meditatie & Mindfulness met kinderen, Nijmegen: Arterre Holistische Opleidingcentrum.

Helen Purperhart (2009), Cursusboek Kinderyoga Docentenopleiding, Almere: Jip & Jan Academie.