Zoektocht naar Samadhi 

Zoektocht naar Samadhi 

Verlichting of bevrijding. Nou dat spreekt mij wel aan!  Tijd voor een onderzoek naar wat het inhoudt.

Na een yogasessie die mij helemaal ontspannen laat zijn en compleet bij mezelf, ben ik dan verlicht?
Of als ik ineens merk dat ik totaal kan loslaten en alleen maar ben in plaats van pijn te voelen?
Misschien in meditatie waar ik soms een gevoel van tijdloosheid ervaar?
Of in het verkeerd, waar ik word gesneden, pijn voel, dat loslaat en zomaar intense vreugde geeft?

Ik vergeet nooit weer een rit in een bus op Sri Lanka (zie afbeelding). Ik had een verkeerde route genomen en was ergens in een uithoek van Sri Lanka terecht gekomen. Daar moest in weer in een andere bus die propvol zat en stond met lokale mensen, compleet met kippen op schoot. Ik zat tussen een paar mensen opgepropt, het was ontzettend warm, er was geen airco, de muziek klonk luid over de speakers van de bus en door wegwerkzaamheden waren er voortdurend hobbels en bobbels. Genoeg om mij totaal uit balans te krijgen. Lijden!

Ik dacht dus dit word een vreselijke rit. En toen kreeg ik het idee om mijn ogen te sluiten en meditatie een kans te geven. Dat ging eerst niet lekker vanwege alle prikkels, terugtrekken van de zintuigen ho maar. Toen koos ik mijn ademhaling en richtpunt en na een tijdje maakte ik zo contact met een plek in mijzelf waar helemaal niks was en ik los was van prikkels en gedachten. Daar ben ik een tijd gebleven en tegen het einde van de busrit voelde ik me fris en herboren. De wereld om me heen had mooiere kleuren, geluiden en ik voelde me licht. Verlicht? Ik denk het wel.

Patanjali heeft er in elk geval een prachtige Sutra voor:

 Het Zelf en voorbij het Zelf

Sluit de ogen
en richt de aandacht naar binnen
Ervaar wie je bent
Wat je niet wezenlijk voelt
laat je los
Totdat het stil wordt een oorverdovende stilte een diepe vrede
een onvoorwaardelijke liefde
En je weet
“Dit ben ik”
“Ik ben”

Ik heb wel eens een meditatie gedaan op het zinnetje “Ik ben” en dat almaar herhalend. Het bracht mij tot tranen. Ik ben gaat om de essentie, er is dan geen ruimte voor allerlei bedenksels over mijzelf. “Ik ben” is pure eenvoud, zonder opsmuk. Zit misschien in die bedenksels en opsmuk (ego?) ook het potentieel voor lijden? Samadhi is immers zowel verlichting als bevrijding.

Vrij van lijden

Jaren geleden heb ik een boek van Eckhart Tolle gelezen (De kracht van het Nu), die zijn verlichting bereikte door intens lijden te voelen en daar spontaan van de dissociëren zodat het niet meer lijden was maar hij zichzelf helemaal kon ervaren in het hier en nu. De bron van lijden ligt in het verleden of in de toekomst. Het verleden dat bijvoorbeeld ons angsten en zelfbeeld heeft geschapen. De toekomst van dingen die we nog willen of vinden dat we nog moeten doen. Beide houden je weg van het nu. In het nu is er geen lijden mogelijk omdat het onverenigbaar is met puur aanwezig zijn. Dat betekent ook praktisch dat het lijden altijd kan worden losgelaten.

Ik loop in meditatie vaak tegen ongeduld aan, ook een vorm van lijden. Hoe kan ik er mee omgaan als ik zulke sterke prikkels ervaar die mij alleen maar afleiden van in het nu te komen?

Acceptatie

Ik adem
Ik voel ongeduld
Ik voel het daar en daar
Ik accepteer dat die gevoelens er zijn en laat ze helemaal toe
Ik glimlach naar die gevoelens en laat ze helemaal van mij zijn
Dan transformeren die gevoelens, ze wilden alleen maar gezien worden
Nu geven ze mij kracht en ik voel de vitaliteit in mijn lichaam
Ik voel me licht en vrolijk
Ik adem
Ik kom in het nu

Is dat ook niet de kern van verlichting? Je kan het niet oproepen, het komt naar je toe! Accepteren van wat er is. Iyengar heeft het over een levensrivier waar je je alleen maar aan kan overgeven. Dat is een metafoor die in zienswijzen wordt gebruikt. Tegen een rivier inzwemmen in zinloos.

Boeddha

Dan Boeddha, die verlichting bereikte. Wat bedoelde hij nou precies?

In veel Suttas (toespraken van Boeddha) worden drie karakteristieken genoemd: Anicca, Dukkha en Anatta. Anicca zegt dat alles wat geconditioneerd is (dus zo aangeleerd) ook veranderlijk van aard is en niet vast is. Dukkha betekent de pijn en het ongemak die wordt ervaren door deze geconditioneerde dingen. Ofwel Anicca veroorzaakt Dukkha. Omdat geconditioneerde dingen zo veranderlijk zijn is het niet passend om ze als onderdeel van het zelf te beschouwen of als iemand bezit te zien. Ze te beschouwen als losstaand wordt beschreven als Anatta.

De redenatie van Boeddha is dat als je dingen helemaal als jezelf of van jezelf ervaart, je er dus ook controle over wilt uitoefenen.  Het gevaar is dan dat verlangens nooit bevredigd worden. Deze controle is dan de bron van lijden. Zodra je leert dat je losstaat van de geconditioneerde dingen om je heen (dus die je zelf hebt gecreëerd), dan kan je komen tot verlichting.

In de yoga heeft dit stuk weer verbinding met de Yama’s en Niyama’s die stap voor stap leren om tot onthechting te komen, acceptatie, overgave en uiteindelijk Samadhi.

Tot slot: Samadhi

Is zoiets als Samadhi dan alleen haalbaar voor een Boeddha? Ik denk dat het iets is dat eigenlijk al heel dichtbij ligt. Ik heb het immers al vaker kunnen ervaren. De kern voor mij is dat ik even helemaal loskom van het lijden en in het nu ben. Dan merk ik dat er ook grotere spirituele ervaringen tot mij komen: gelukzaligheid, tijdloosheid, verbinding met alles om me heen. Als ik weer vastzit in de hectiek van het dagelijks leven en de wervelingen van mijn gedachten, dan is het goed om me te herinneren dat er meer is dan dat. Samadhi brengt me weer bij de essentie. Ik denk dat de “grote” verlichting er meer in zit dat je altijd in contact kan zijn met Samadhi en niet alleen af en toe een glimp opvangt.

 

Is verlichting voor mij bereikbaar? Ik denk dat het niet zo veel uitmaakt of dat zo is, maar dat het gaat om de ervaring. Verlichting is als ik er te hard naar streef, als water dat door mijn handen glipt. Ernaar streven heeft geen zin, dat is in botsing met de aard van Samadhi. Acceptatie en overgave aan het nu zijn voor mij in elk geval de sleutels naar verlichting.

Wie weet wat ik daar nog tegenkom!

Door: Mark van der Galiën, augustus 2017

Bronnen:

“Meditaties op de Yoga Sutra’s” Elleke van Kraalingen

“De Kracht van het nu” Eckhart Tolle

“Yoga als levenkunst” BKS Iyengar

Wikipedia: Boeddhisme, suttas